Z młodymi ramię w ramię - wywiad z dr. Szymonem Grzelakiem

Jest Pan autorem programu „Archipelag Skarbów”. Jakie są jego założenia i cele?

Program uwzględnia model profilaktyki zintegrowanej, który opracowywałem w ciągu ostatnich kilku lat. Koncepcja ta opiera się na antropologii personalistycznej oraz szeregu teorii psychologicznych i zakłada, że przy spełnieniu pewnych warunków możliwe jest konstruowanie programów powodujących pozytywną zmianę w zakresie całego spektrum zachowań ryzykownych i problemowych młodzieży. Celem programu jest zmotywowanie młodzieży do życia we wstrzemięźliwości seksualnej, do unikania narkotyków i alkoholu oraz niepodejmowania aktów przemocy rówieśniczej. Dodatkowo program ma umacniać autorytety obecne w życiu młodzieży – rodziców, wychowawców, przewodników duchowych. Zadaniem „Archipelagu Skarbów” jest spełnienie roli „lodołamacza” mitów podkultury dotyczących miłości i seksualności. Program ma być silnym komunikatem wskazującym na drogę zdrowego rozwoju. Jednak trwa tylko 7-8 godzin, nie może więc rozwiązać wszystkich problemów wychowania.

Program jest realizowany w wielu placówkach. Jakie przynosi efekty?

Właśnie kończymy badania ewaluacyjne nad efektami „Archipelagu Skarbów”. Bardzo dobra metodologia, losowo dobrana grupa kontrolna, trzy etapy badań. Objęliśmy nimi 2000 gimnazjalistów i uczniów szkół zawodowych. Są to największe badania programu profilaktycznego w historii polskiej profilaktyki. Na razie znamy efekty bezpośrednie (porównanie odpowiedzi młodzieży na podstawie ankiet przed programem i miesiąc po jego zakończeniu). Zaobserwowaliśmy ograniczenie kontaktów seksualnych (szczególnie wśród dziewcząt), zmniejszenie korzystania z alkoholu i narkotyków (szczególnie wśród chłopców) i wzrost asertywności w zakresie odpierania presji na użycie narkotyku. Chociaż nie zmieniła się częstość sięgania po pornografię, to jednak wzrosła liczba osób przerywających oglądanie pornografii.
Ponadto młodzież ma więcej wiary w prawdziwą miłość, dojrzalszą postawę wobec seksualności, jest bardziej przeciwna korzystaniu z alkoholu na randce i bardziej świadoma, że nie istnieją ani metody antykoncepcyjne w 100% chroniące przed nieplanowaną ciążą, ani przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Jak na razie „Archipelag Skarbów” to jedyny polski program, który wykazuje się tak szerokim zakresem efektów. Nie wiemy jednak na ile są one trwałe. Niebawem będziemy znali efekty obserwowane pół roku po zakończeniu realizacji programu.

Na rynku edukacyjnym, w szkołach realizuje się wiele programów profilaktycznych. Czym wyróżnia się „Archipelag Skarbów”? Na czym polega jego nowatorstwo?

Nowatorskie jest zastosowanie koncepcji profilaktyki zintegrowanej. Większość programów profilaktycznych stawia sobie wąskie cele. Mamy profilaktykę przeciwalkoholową, przeciwnarkotykową, zapobieganie przemocy, profilaktykę ciąż nastolatek, profilaktykę HIV/AIDS. Tworzy się programy o wąskich celach, a i tak tylko pojedyncze wykazują się jakimikolwiek efektami w badaniach ewaluacyjnych (o ile w ogóle takie badania ktoś próbował robić).
Nowością jest także założenie, że można oddziaływać na cały sposób myślenia młodego człowieka, o ile tylko znajdziemy odpowiedni, wciągający temat i odniesiemy się do jego najgłębszych pragnień. „Archipelag Skarbów” odwołuje się do powszechnego u młodych marzenia o prawdziwej miłości i wskazuje do niej drogę. Okazuje się, że realizując to marzenie nie tylko warto czekać z seksem, ale także szanować innych i unikać substancji psychoaktywnych.
Inny nowatorski aspekt dotyczy samych metod realizacji. To klucz skuteczności programu. „Archipelag” przypomina dynamiczny show, w którym prezentacje multimedialne przeplatają się z aktywnymi ćwiczeniami i dialogiem z młodzieżą. Jest trochę humoru i trochę głębokich treści. Szczególną dynamikę wyzwala fakt, że program prowadzi kilkuosobowa ekipa, a uczestniczy duża grupa młodzieży – od 60 do 200 osób. Charakterystyczne są także świadectwa zdrowego stylu życia przedstawiane przez prowadzących. Jako główny autor programu spędziłem bardzo dużo czasu analizując wiedzę o skutecznych strategiach profilaktycznych dostępną w literaturze światowej. Wiele z tych skutecznych strategii zostało z rozmysłem umieszczonych w strukturze „Archipelagu”.


następna strona>